روستای قلعه نو از مکانهای تاریخی زابل در استان سیستان و بلوچستان است. این روستا با پیشینهای نزدیک به ۱۲ قرن از کهنترین سکونتگاههای انسانی منطقه به شمار میرود و به عنوان یکی از نخستین مراکز یکجانشینی در زهک شناختهمیشود. قلعه نو با داشتن مجموعهای از آثار تاریخی ارزشمند و کهن، به عنوان یکی از روستاهای گردشگری سیستان و بلوچستان شناخته شدهاست.
روستای قلعه نو کجاست؟
روستای قلعه نو یکی از روستاهای زیبا و دیدنی استان سیستان و بلوچستان است که در جنوبشرقی شهرستان زابل قرار گرفتهاست. این روستا در ناحیهای کوهستانی و سرسبز واقعشده و نزدیکی آن به رودخانه هیرمند، جلوهای خاص به طبیعت اطراف بخشیدهاست. آبوهوای معتدل، چشماندازهای طبیعی دلانگیز و موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد، از ویژگیهایی هستند که روستای قلعه نو را به یکی از مقاصد جذاب گردشگری در منطقه سیستان تبدیل کردهاست.
| فاصله از زهک | ۵ کیلومتر (حدود ۱۰ دقیقه) |
| فاصله از زابل | حدود ۳۶ کیلومتر (حدود ۴۰ دقیقه) |
| فاصله از زاهدان | حدود ۲۳۰ کیلومتر (حدود ۳.۵ تا ۴ ساعت) |
موقعیت روستای قلعه نو روی نقشه
برای مشاهده مسیرهای دسترسی روی دکمه مسیریابی با گوگل مپ کلیک نمایید. سپس در صفحه باز شده در باکس مبدا، شهر خود را بنویسید و در باکس مقصد نیز به صورت پیشفرض نام روستا نوشته شدهاست. حالا میتوانید مسیرهای دسترسی به روستای مورد نظر را مشاهده نمایید.
مسیر دسترسی به روستای قلعه نو
دسترسی به روستای قلعه نو، که به ماسوله شرق ایران نیز شهرت دارد از مسیرهای متعددی امکانپذیر میباشد که در ادامه مهمترین آنها را بررسی میکنیم.
| مبدا | توضیحات |
| زابل | مسیر اصلی جادهی زابل - زهک، پس از رسیدن به زهک وارد مسیر فرعی «جزینک / قلعهنو» شوید. بعد از حدود ۱۰ کیلومتر به بافت روستا میرسید. |
| زهک | از مرکز زهک به سمت بخش «جزینک» حرکت کنید؛ تابلوهای محلی و اهالی راهنما هستند. مسیر مستقیم به روستا منتهی میشود. |
| زاهدان | زاهدان - زابل (بزرگراه اصلی) سپس ادامه به سمت زهک؛ در نهایت مسیر محلی به قلعه نو منتهی میشود. |
بهترین زمان برای سفر به روستای قلعه نو
روستای قلعه نو به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در جنوب شرق کشور، از آبوهوایی گرم و خشک برخوردار است. گرمای تابستان در این منطقه محسوس بوده و دمای هوا در برخی از روزهای تابستان به ۵۰ درجه هم میرسد؛ به همین دلیل بهترین زمان برای سفر به این منطقه اوایل فصل پاییز تا اوایل بهار میباشد.
تاریخچه قلعه نو
روستای قلعه نو بر فراز تپهای بلند قرار دارد و همین موقعیت باعث شهرت آن با نام «قلعه» در میان مردم شدهاست؛ و طوایف بزرگی همچون نارویینژاد، سنجرانی، کیانی، سرابندی و شیرانزهی را در دل خود جای دادهاست. ریشههای این روستا به اواخر دوران قاجار و آغاز دوره پهلوی باز میگردد. در دوران قاجار، اغلب روستاهای منطقه سیستان بهصورت دفاعی و بر روی تپهها ساخته میشدند تا در برابر خطر حملات و طغیان رودخانهها ایمنی بیشتری داشتهباشند.
روستای قلعه نو نیز از همین الگو پیروی کردهاست. در نزدیکی مکان فعلی آن، روستایی با نام قلعهکهنه وجود داشت که پس از متروک شدن، ساکنانش به روستای جدیدی که به شکل قلعه بوده کوچ کردند و نام آن را قلعه نو گذاشتند. درحالحاضر قلعه نو تنها روستای سالم باقی مانده با بافت و معماری سنتی سیستان است.
جاذبه های گردشگری روستای قلعه نو
روستای قلعه نو با پیشینه غنی خود دارای جاذبه های گردشگری تاریخی متعددی میباشد که شما میتوانید از طریق بازدید از آنها در دل تاریخ سفر کنید.
-
گورستان قلعه نو
یکی از مهمترین جاذبههای این روستا، گورستان تاریخی قلعه نو است که به دلیل معماری خاص و قدمت بالا مورد توجه گردشگران قرارگرفتهاست. در این گورستان قبرها به صورت پلکانی ساختهشدهاند و مقبره خوانین و حکما در داخل اتاقکهایی به نام «معجره» قراردارد. همچنین مقبره دختری کشفشده که معماری آن متعلق به دوران صفویه میباشد؛ هرچند هویت او هنوز مشخص نشدهاست.
-
ارگ تاریخی محمدحسین خان
در قسمت ورودی روستا شیب نسبتا تندی وجود دارد که محل ارگ دو طبقه محمدحسینخان نارویی نژاد با بیش از ۱۶۰ سال قدمت و زیربنای حدود ۱۵۰۰ متر مربع میباشد. این ارگ تاریخی در سال ۱۳۸۵ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته است و یکی از شاخصترین جاذبههای گردشگری تاریخی قلعه نو محسوب میشود.
-
مساجد تاریخی
روستای قلعه نو دارای چندین مسجد تاریخی و قدیمی است که با معماری سنتی، تزئینات گچبری و خطاطیهای اصیل، جلوهای زیبا به بافت روستا بخشیدهاند و جزء جاذبههای فرهنگی روستا بهشمار میروند.
-
شهر تاریخی دهانه غلامان
این اثر تاریخی مربوط به دوران هخامنشی در ۲ کیلومتری روستای قلعه نو قرار دارد. این محوطه، شامل خرابهها و بقایای بناهای شهری گسترده است که بر روی تراسهای وسیعی به طول تقریبی چهار تا پنج کیلومتر کشیده شدهاند. کاوشهای علمی در دهانه غلامان در دهه ۱۹۶۰ میلادی توسط اومبرتو شرراتو از مؤسسه ایتالیایی خاورمیانه آغاز شد. تاکنون در این محل ۲۷ ساختمان شناسایی شدهاند که مسیر آنها تا مکانی با نام قبر زردشت ادامه دارد.
این محوطه تاریخی بهعنوان تنها شهر هخامنشی کشف شده در شرق ایران شناختهمیشود و نقش مهمی در نشان دادن حاکمیت کامل هخامنشیان بر این منطقه دارد. مهندسان آن دوران ابتدا نقشه کلی شهر را طراحی کردند و سپس ساخت آن را آغاز میکردند. در این محل، میتوان ترکیب بینظیر معماری سنتی هخامنشی با سبک بومی سیستان را مشاهده کرد. باستانشناسان، یکی از عوامل اصلی متروک شدن این شهر را، خشک شدن ناگهانی بستر رودخانه هیرمند میدانند. در کتیبههای هخامنشی، بیستون، تخت جمشید و نقش رستم از این شهر به نام «زرک» یا «زرنکای» یاد شدهاست.
-
رودخانه هیرمند
رودخانه هیرمند که در نزدیکی روستای قلعه نو جریان دارد، یکی از جاذبههای طبیعی شاخص منطقه محسوب میشود. آبهای روان این رودخانه همراه با مناظر طبیعی اطراف، فضایی آرام و دلنشین برای پیادهروی و عکاسی فراهم کردهاست.
-
چاهنیمه ها
چاهنیمه ها مجموعهای از گودالها و حوضچههای طبیعی هستند که در مجاورت روستای قلعه نو قرار دارند. آب اضافی رودخانه هیرمند از طریق کانالها به این چاهنیمه ها هدایت میشود تا به صورت دریاچههای مصنوعی ذخیره شده و برای تأمین آب شرب و قسمتی از نیاز کشاورزی استفادهشوند. در سالهای اخیر وجود چاهنیمه ها در بحث گردشگری ورزشی(قایقرانی) روستای قلعه نو مورد توجه قرار گرفتهاست.
سبک معماری روستای قلعه نو
خانههای سنتی سیستان نمونهای از معماری بومی ایران هستند که با شرایط اقلیمی خاص این منطقه هماهنگ شدهاند. بهدلیل گرمای شدید تابستان و وزش بادهای ۱۲۰ روزه سیستان، منازل این منطقه با سقفهای گنبدی و پوشش کاهگل ساختهمیشوند تا از نفوذ گرما و گردوخاک جلوگیری شود. بیشتر خانهها از گل، خشت و آب ساختهمیشوند که باعث خنک ماندن فضا در گرمای تابستان و حفظ گرما در زمستان میشود. درحالحاضر، تنها حدود ۴۰ درصد از خانههای روستاهای سیستان با این سبک سنتی ساختهمیشوند؛ اما در قلعه نو، این اصالت بهطور کامل حفظ شدهاست.
در معماری سنتی سیستان از روشهای هوشمندانهای برای تهویه هوا استفاده میشود. در سقف خانهها روزنههایی به نام کولک یا بادگیر تعبیه شده که وظیفه ورود هوای خنک به داخل خانه را دارند. همچنین در دیوارهبنا، دریچههایی به نام سورک با شکلی شبیه حرف «E» انگلیسی ساختهمیشود تا هوایگرم را به بیرون هدایت کند. به این ترتیب، باد از طریق کولک وارد و از سورک خارج میشود و فضای خانه را بهطور طبیعی خنک و مطبوع نگه میدارد. در گذشته وجود دریاچه هامون و رودخانههای فصلی در این ناحیه باعث میشد در برخی زمانهای سال سطح زهآب بالا بیاید و رطوبت خاک افزایش یابد. مردم این منطقه برای جلوگیری از نفوذ رطوبت در پی دیوار منازل از نوعی سیخ بوته به نام «کرته» استفاده میکردند که مانع از انتقال رطوبت میشد.
اقامتگاههای بومگردی و رستوران در روستای قلعه نو
در قلعه نو دو اقامتگاه بومگردی فعال وجود دارد که خدمات اقامت سنتی، صبحانه و غذای محلی را برای مسافران فراهم کردهاند. همچنین پروژهای برای راهاندازی ارگسردار (محمدحسینخان نارویینژاد) به عنوان هتل-رستوران سنتی در بافت تاریخی روستا از سوی مسئولان کلید خوردهاست که هنوز مورد بهرهبرداری قرارنگرفتهاست.
| اقامتگاه بومگردی کلبه آرامش سیستان | معماری سنتی، چشم انداز روستا،دریاچه و چاه نیمه، امکان سفارش غذای محلی، ۶ اتاق کف خواب، ظرفیت حدود ۳۰ نفر با مسیر دسترسی آسفالت. |
| اقامتگاه بومگردی آیینه سیستان | با قدمت ۱۵۰ سال و مساحت ۳۴۰ مترمربع، در ۵ طبقه پلکانی و بازسازی شده با معماری سنتی اصیل منطقه، ظرفیت ۲۱ نفر، اتاق های کف خواب و یک تخته، امکان سفارش غذا. |
سوغات و غذای محلی
سوغات
در فروشگاهها و غرفههای بومگردی محصولات دستساز زنان روستا برای فروش عرضه میشود. زنان و دختران روستا با بافت انواع قالی، گلیم، سوزندوزیهای زیبا و سنتی، بافت سواس(نوعی کفش که از برگ درخت خرما ساخته میشود) در رونق اقتصاد خانوار روستا تاثیر مستقیم دارند. همچنین میتوانید از محصولات زراعی و انواع فرآوردههای لبنی مانند خرما، انار، انگور، سیب و کشکزرد به عنوان سوغات خریداری کنید.
غذای محلی
این روستا نیز مانند سایر روستاهای سیستان و بلوچستان غذاهای سنتی مشترکی با سایر مناطق دارد که در سفر به قلعه نو میتوانید تجربه کنید.
| کشک زرد | این غذا را از کشک زرد زابلی تهیه میکنند و بیشتر در وعده صبحانه و در هوای سرد پاییز و زمستان سرو میکنند. مواد اصلی این غذا شامل کشک زرد، پیاز و آب گوشت است و ظاهری شبیه یک سوپ غلیظ دارد. |
| املتسوزی | با سبزی محلی به نام "سوزی" پخته میشود. سبزی سوزی در اواخر تابستان و اوایل پاییز به روش خودرو میروید و برخلاف نامش، اصلا ربطی به املت ندارد؛ اما در تهیه آن از تخممرغ استفاده میشود. مواد تهیه این غذا شامل سیبزمینی، نمک، فلفل، پیاز و تخممرغ است. |
| لنجو(آبگوشتماهی) | لنجو یا ماهی آبپز از غذاهای سنتی این منطقه است. مواد پخت این غذا شامل روغن، پیاز، ماهی، زردچوبه، دوغ، فلفل و نمک و ادویه های مخصوص زابلی میباشد. |
| اوجیزک | در تهیه این غذا از موادی شامل گوجه، روغن محلی، پیاز، سیبزمینی و آب استفاده میشود؛ و ظاهری شبیه به اشکنه دارد. |
نکات مهم پیش از سفر به روستای قلعه نو
- احترام به فرهنگ محلی بسیار مهم است؛ پوشش مناسب، رفتار محترمانه با ساکنان و احترام به آداب و رسوم محلی توصیه میشود. بهویژه در مناطق روستایی که سبک زندگی متفاوتتر است.
- هنگام بازدید از بناهای تاریخی و محوطهها، از نوشتن یا کندن روی آثار خودداری کنید.
- مسیر ممکن است آسفالت نباشد یا شرایطش متفاوت باشد؛ اگر با ماشین شخصی میروید، وضعیت جاده را پیش از سفر بررسی کنید.
- به دلیل فواصل زیاد از شهرها بهتر است قبل از رفتن به روستا باک خودرو را پر کنید و مواد غذایی موردنیاز، آب آشامیدنی، خوراکی سبک و… را فراهم کنید.
- اگر در تابستان سفر میکنید، هوای گرم را مد نظر بگیرید: لباس خنک، ضدآفتاب، کلاه، عینک آفتابی، کفش مناسب همراه داشته باشید.
- اینترنت و آنتن موبایل در برخی نقاط ممکن است ضعیفتر باشد؛ قبل از اقامت از اهالی روستا پرسوجو کنید.
- هنگام شب، روشنایی ممکن است کم باشد؛ لذا اگر میخواهید بعد از غروب گردش کنید، چراغقوه یا موبایل با شارژ مناسب همراه داشته باشید.
- قبل از رفتن مسیر را بررسی کنید و در صورت امکان با افراد محلی یا راهنمای محلی مشورت کنید.
- هنگام سفر در طبیعت، زباله های خود را در محیط رها نکنید. با همراه داشتن کیسه زباله در حفظ محیطزیست و گردشگری پایدار همراه باشید.