روستای دیزباد بالا نیشابور؛ راهنمای جامع سفر، جاذبه‌ها و مسیر دسترسی

روستای دیزباد بالا، یکی از روستاهای گردشگری پلکانی نیشابور می باشد که شباهت زیادی به روستای ماسوله دارد. آنچه که دیزباد را از سایر روستاهای ایران متمایز می‌­کند تنها موقعیت جغرافیایی و سبک معماری خاص آن نیست بلکه فرهنگ غنی، مشارکت مردم در حفظ روستا، احترام به محیط زیست و توجه ویژه به بحث آموزش می‌باشد.

روستای دیزباد بالا کجاست؟

این روستا بر روی دامنه‌های جنوبی رشته کوه‌های بینالود، به صورت شرقی – غربی و در حدود ۸۰ کیلومتری مشهد واقع شده‌است؛ که به دلیل آب‌وهوای خنک، باغ‌های سرسبز، چشمه‌های طبیعی و معماری پلکانی، یکی از محبوب‌ترین مقاصد گردشگری شرق ایران به شمار می‌رود.

موقعیت روستای دیزباد روی نقشه

برای مشاهده مسیرهای دسترسی روی دکمه مسیریابی با گوگل مپ کلیک نمایید. سپس در صفحه باز شده در باکس مبدا، شهر خود را بنویسید و در باکس مقصد نیز به صورت پیش‌فرض نام روستا نوشته‌شده‌است. حالا می‌توانید مسیرهای دسترسی به روستای موردنظر را مشاهده نمایید.

مسیریابی با گوگل مپ

مسیر دسترسی به روستای دیزباد بالا

ورود به بزرگراه مشهد – نیشابور← طی کردن ۶۲ کیلومتر و و ورود به محدوده رباط فخر داوود ← ورود به جاده فرعی دیزباد ← ادامه مسیر تا ۱۳ کیلومتر ← وجود توربین های بادی بزرگ منطقه بینالود در طول مسیر← روستای دیزباد

بهترین زمان بازدید از روستای دیزباد

روستای دیزباد در منطقه کوهپایه‌ای واقع شده‌است و دارای آب و هوای مطبوع و خنک می‌باشد. به دلیل تلفیق هوای مطبوع روز با شب‌های خنک و آسمان صاف، ایده‌آل‌ترین زمان برای سفر به این روستا ماه‌های اردیبهشت، خرداد و شهریور می‌باشد.

تاریخچه روستای دیزباد بالا

• روستای دیزباد بالا یکی از کهن‌ترین سکونتگاه‌ها در دامنه‌های رشته‌کوه بینالود می‌باشد، که بر اساس منابع تاریخی پیشینه آن، به حدود سال ۹۵ هجری قمری می‌رسد. در منابع مربوط به قرون اولیه اسلامی، از این روستا با نام “قصرالریح” یاد شده‌است. بعدها، به دلیل ساختار پلکانی و معماری خاص روستا، نام “چهل‌اشکوب” و در نهایت، نام دیزباد به‌عنوان نام رسمی و شناخته‌شده این منطقه تثبیت شد.
• در زمان حمله مغول به نیشابور، در حالی که بسیاری از شهرها و روستاهای منطقه در این یورش ویران شدند، دیزباد به دلیل موقعیت کوهستانی و دور بودن از مسیر اصلی مهاجمان، آسیب کمتری دید و از تخریب گسترده در امان ماند. همین موضوع سبب شد این روستا به یکی از مراکز مهم تامین آرد و غلات منطقه تبدیل شود. در آن دوران، وجود آسیاب‌های آبی متعدد در امتداد جویبارها و رودخانه‌های محلی، دیزباد را به روستای آسیاب‌های آبی مشهور کرد.

جاذبه‌های گردشگری روستای دیزباد بالا

• چشمه‌های متعدد

بیش از ۱۵۰ چشمه پرآب و زلال در روستا وجود دارد که در مقابل هرکدام استخر کوچکی وجود دارد.

• قلعه سنگی

بقایای یک قلعه سنگی در رشته کوه بینالود که در مسیر دسترسی روستا قرار دارد.

• مسجد چند طبقه

مسجد روستا که دارای موزه‌ای کوچک با اشیای تاریخی می‌باشد.

آداب و رسوم مردم روستای دیزباد بالا

• آیین پیله بجست

در آخرین شب‌های بهمن‌ماه با هدف بدرقه سرمای زمستان و استقبال از گرمای بهار انجام می‌شود. در این مراسم، اهالی آتش روشن می‌کنند و مشعل‌های دست‌ساز را به دور سر می‌چرخانند. روشن کردن آتش نمادی از پاکی، گرما، امید و آغاز دوباره طبیعت است. این مراسم شباهت زیادی به جشن چهارشنبه سوری دارد.

• مراسم نوحصار

این مراسم هر سال در آخرین جمعه مرداد برگزار می‌شود و برای بسیاری از اهالی، نماد هویت فرهنگی و پیوند با زادگاهشان می‌باشد. در این مراسم علاوه بر ساکنان روستا، دیزبادی‌های ساکن شهرهای مختلف ایران تلاش می‌کنند در زمان برگزاری خود را به زادگاهشان برسانند. واژه «نوحصار» از دو بخش تشکیل شده است. در گویش محلی دیزباد، «نو» به دره‌ای گفته می‌شود که نخستین بخش مراسم در آن برگزار می‌شود و «حصار» نام قلعه‌ای تاریخی در دورترین اراضی روستا است که مرحله پایانی این آیین در آن انجام می‌گیرد. حرکت میان این دو مکان، بخش اصلی مراسم را شکل می‌دهد. درباره منشأ مراسم نوحصار دو روایت مشهور وجود دارد.

روایت نخست، برگرفته از سیر و سلوک عارف دیزبادی، امامقلی مشهور به خاکی خراسانی می‌داند. بر اساس این روایت، مسیر مراسم نمادی از سفر عرفانی انسان و رسیدن به مقام قرب الهی است. شرکت‌کنندگان در طول مسیر، به‌صورت نمادین از هفت وادی عبور می‌کنند؛ دو وادی در بخش نخست و پنج وادی در ادامه مسیر که در نهایت به مفهوم «فنا فی‌الله» و کمال معنوی اشاره دارد.

روایت دوم، ریشه این سنت در اندیشه‌های عرفانی ادبیات فارسی می‌باشد. در این روایت نوحصار با الهام از آثار ارزشمندی مانند منطق‌الطیر اثر عطار نیشابوری و حدیقه‌الحقیقه اثر سنایی غزنوی شکل گرفته‌است.

صبح روز برگزاری مراسم، مردم با ذکر صلوات، خواندن رباعی‌های محلی و دعا، حرکت خود را آغاز می‌کنند و به سوی چشمه‌ای می‌روند که نزد اهالی دیزباد جایگاه ویژه‌ای دارد. این چشمه که یکی از سردترین چشمه‌های منطقه محسوب می‌شود، و در باور مردم، مکانی مقدس و پربرکت است. پس از استقرار خانواده‌ها در کنار چشمه، آیین دورهمی و صرف غذای دسته‌جمعی آغاز می‌شود. غذای اصلی این مراسم در گذشته آبگوشت سنتی بود، اما امروزه علاوه بر آن، غذاهایی مانند جوجه‌کباب، مرغ، پلو و انواع خوراک‌های محلی توسط خانواده‌ها تهیه می‌شود.

مدرسه ناصرخسرو دیزباد

ساخت نخستین مدرسه در سال ۱۳۱۲ آغاز و ساختمان آن در سال ۱۳۱۶ به بهره‌برداری رسید. در سال‌های نخست فعالیت مدرسه، برخی خانواده‌ها به دلیل ناتوانی در تامین هزینه دفتر، کتاب و لوازم‌التحریر، از فرستادن فرزندان خود به مدرسه خودداری می‌کردند. اما مدیر وقت مدرسه، با اجرای طرحی حمایتی و فراهم کردن شرایط تحصیل رایگان، این مانع را برطرف کرد. مدرسه ناصرخسرو نخستین مرکز آموزشی رسمی دیزباد می‌باشد، نقش مهمی در ارتقای سطح سواد و فرهنگ روستا ایفا کرد. در دوران اوج فعالیت مدرسه، سالانه حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ دانش‌آموز در آن تحصیل می‌کردند. بسیاری از فارغ‌التحصیلان این مدرسه بعدها به دانشگاه راه یافتند و در حوزه‌های مختلف فعالیت کردند.

 فرهنگ حفاظت از محیط زیست در روستای دیزباد

• شعار حفاظت از محیط زیست: در ورودی روستا تابلویی با شعار «مبادا شکار، مبادا تبر بر درخت و بهار، محیط و زمین را نکو پاک‌دار» نصب‌شده که نشان‌دهنده اهمیت حفاظت از طبیعت در فرهنگ مردم است.
• نماد DNA؛ قلم و لانه کبوتر: در ابتدای ورودی روستا نمادی به شکلDNA نصب‌شده که در بالای آن یک قلم و لانه کبوتر قرار دارد. این نماد بیانگر آن است که حفاظت از محیط‌زیست و احترام به طبیعت در ژن و فرهنگ مردم دیزباد بالا ریشه دارد و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده‌است.
• ممنوعیت قطع درختان بلند: هیچ‌کس اجازه‌ندارد درختان بلند را قطع کند، زیرا این درختان محلی امن برای لانه‌سازی پرندگان هستند. حضور پرندگان باعث کنترل طبیعی آفات مانند کرم خراط گردو و گیلاس می‌شود و نیاز به استفاده از سموم شیمیایی را کاهش می‌دهد.
• حفاظت از پرندگان در استخرهای کشاورزی: صاحبان استخرهای کشاورزی باید چند قطعه چوب روی آب قرار دهند تا از غرق شدن پرندگان هنگام نوشیدن آب استخر جلوگیری شود.
• ساخت آشیانه در ساخت و سازهای جدید: شورای روستا تصویب کرده‌است که در ساخت یا مرمت هر خانه، بخشی از بنا به آشیانه پرندگان اختصاص یابد. این اقدام با هدف حفاظت از تنوع‌زیستی، افزایش حاصلخیزی خاک از طریق کود طبیعی پرندگان، کنترل آفات و ایجاد فضای آرامش‌بخش با آواز پرندگان انجام شده‌است.
• شخم زدن زمین بدون تراکتور: کشاورزان هنگام آماده‌سازی زمین، سیب‌زمینی یا آلوی قطره‌طلا را در خاک قرار می‌دهند تا گرازهای وحشی با جست‌وجوی غذا، خاک را شخم بزنند و زمین را برای کشت آماده‌کنند.
• حفاظت از حیات وحش روستا: به جای شکار گرازها، مردم با ایجاد موانع فیزیکی از ورود آن‌ها به مزارع جلوگیری می‌کنند.
• تفکیک زباله: یکی از ویژگی‌های مردم روستای دیزباد، تفکیک زباله‌های خشک و تر توسط اهالی است که نقش مهمی در کاهش آلودگی محیط‌زیست، افزایش بازیافت و حفظ پاکیزگی روستا دارد.

اقامتگاه و رستوران در روستای دیزباد بالا

اقامت در روستای دیزباد بالا

روستای دیزباد بالا تنها دارای یک خانه سنتی با امکانات پذیرایی و اقامت محدود می‌باشد؛ به همین دلیل بسیاری از گردشگران، این روستا را برای اقامت یک روزه انتخاب می‌کنند.

رستوران

گردشگران می‌توانند برای صرف وعده‌های غذایی به رستوران و فضای پذیرایی اقامتگاه سنتی شب های دیزباد مراجعه کنند.

سوغات و غذای محلی در روستای دیزباد بالا

سوغات

در سفر به روستای دیزباد می‌توانید سوغات تازه و طبیعی آن را مانند گیلاس، آلبالو، سیب، آلو، گردو و گیاهان دارویی را مستقیما از باغداران و تولیدکنندگان تهیه کنید.

غذای محلی روستای دیزباد

روستای دیزباد بالا غذای بومی ثبت شده‌ای ندارد اما سفر به این روستای کوهستانی فرصتی مناسب برای چشیدن طعم غذاهای سنتی نیشابور است. از جمله این غذاهای سنتی می‌توان به آش اماج  و انواع آش‌های محلی، آبگوشت سنتی، خورش‌های خانگی و غذاهای تهیه‌شده با سبزی‌های کوهی اشاره کرد.

سوالات متداول