روستای کندوان تبریز: راهنمای جامع سفر به شگفت‌انگیزترین روستای صخره‌ای ایران

روستای کندوان یکی از روستاهای گردشگری تبریز است که بیش از هرچیز به خانه‌های مخروطی و دست‌کند شهرت دارد. این روستا با برخورداری از طبیعتی بکر، ییلاقات سرسبز، رودخانه‌ها و چشمه‌های پرآب به مقصدی مطلوب برای گردشگران و طبیعت‌گردان تبدیل شده‌است. معماری خاص سکونتگاه‌های روستا که به شکل غارهای سنگی در دل کوه شکل گرفته‌اند، کندوان را به یکی از متفاوت‌ترین جاذبه‌های گردشگری ایران تبدیل‌کرده و هر ساله مسافران زیادی را به سوی خود جذب می‌کند.

روستای کندوان کجاست؟

روستای کندوان در استان آذربایجان شرقی و در فاصله حدود ۶۰ کیلومتری غرب شهر تبریز و نزدیک به ۱۸ کیلومتری جنوب شهر اسکو واقع شده‌است. کندوان در دامنه شمالی رشته‌کوه ارشد داغی (سلطان داغی) و دامنه غربی کوه سهند قرارگرفته و نزدیکی این روستا به دره‌ای با همین نام و رودخانه اسکوچای، باعث شکل‌گیری چشم‌اندازی بی‌نظیر و آب و هوایی مطبوع در منطقه شده‌است.

موقعیت جغرافیایی روستای کندوان روی گوگل مپ

برای مشاهده مسیرهای دسترسی روی دکمه مسیریابی با گوگل مپ کلیک نمایید. سپس در صفحه باز شده در باکس مبدا، شهر خود را بنویسید و در باکس مقصد نیز به صورت پیش‌فرض نام روستا نوشته‌شده‌است. حالا می‌توانید مسیرهای دسترسی به روستای موردنظر را مشاهده نمایید.

مسیریابی با گوگل مپ

مسیر دسترسی به روستای کندوان

برای دسترسی به روستای کندوان باید از سمت تبریز شروع به حرکت کنید و از چند شهر و روستا عبور کنید. مسیر آسفالته است و دسترسی به آن حدود ۱ ساعت زمان می برد.

تبریز ← خسروشهر ← اسکو ← اسفنجان ← کهنمو ← کندوان

بهترین زمان بازدید از روستای کندوان

آب وهوای روستای کندوان سرد، کوهستانی و نیمه مرطوب است. این روستا در ارتفاع حدود ۲۲۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد؛ به همین دلیل تابستان‌های خنک و زمستان‌های طولانی و سردی در منطقه حکم‌فرما است. از اواسط شهریور ماه دمای هوا کاهش پیدا می‌کند و بارش‌های پاییزی آغاز می‌شود. هرچه به زمستان نزدیک‌تر می‌شویم، شدت سرما و یخبندان‌های طولانی بیشتر شده و شرایط آب‌وهوایی سخت‌تر می‌شود. این شرایط تا اواخر فروردین ادامه دارد. تابستان‌ها در کندوان بسیار خنک است و نیازی به استفاده از وسایل سرمایشی وجود ندارد. به‌طور کلی می‌توان گفت بهترین زمان سفر به روستای کندوان از اواسط بهار(اردیبهشت) تا پایان تابستان (شهریور) می‌باشد.

تاریخچه روستای کندوان

برخی باستان‌شناسان پیشینه سکونت در این روستا را حدود سه هزار سال می‌دانند و گروهی دیگر این عدد را شش تا هفت هزار سال تخمین می‌زنند. در پی فوران آتشفشان سهند حجم زیادی از گدازه‌ها و مواد مذاب به دامنه کوه‌ها سرازیر شدند و پس از سرد شدن، لایه‌های ضخیمی از خاکستر آتشفشانی تشکیل شد. این رسوبات طی هزاران سال روی هم انباشته، و سپس برف، باد و باران آن‌ها را فرسایش دادند و به مخروط‌های سنگی تبدیل کردند. ساکنان اولیه کندوان با ابزارهای ساده و به کمک دست سنگ‌ها را خالی و آن‌ها را به محل سکونت تبدیل‌کردند.

روایت‌های گوناگونی در مورد ساکنان اولیه کندوان وجود دارد. گروهی معتقدند عشایر دامنه‌های سهند کوچ‌نشینی را کنار گذاشتند و در این منطقه ساکن شدند. در روایتی دیگر، مردم روستای حیله‌ور در نزدیکی کندوان، هنگام هجوم مغول‌ها مجبور به ترک خانه‌های خود شدند و در مسیر کوچ، این صخره‌ها را برای سکونت انتخاب کردند. بنابر گفته‌های برخی از اهالی کندوان داستانی وجود دارد که ساکنان اولیه جنگجویانی بودند که از موقعیت نفوذناپذیر این خانه‌ها به‌عنوان پناهگاه استفاده می‌کردند.

وجه تسمیه روستای کندوان

درباره وجه تسمیه روستای کندوان هم مانند تاریخچه آن روایت‌های گوناگونی وجوددارد.

• کندوان» از دو جزء «کند» و «وان» ساخته شده‌است. در برخی گویش‌های ترکی، «کند» به معنای روستا و «وان» به‌عنوان پسوند مکان به کار می‌رود؛ بنابراین کندوان به معنای «محل روستا» یا «جایگاه سکونت» تفسیر می‌شود.
• ریشه کندوان از فعل «کندن» آمده‌است و ارتباط مستقیمی میان معماری دست‌کند روستا و نام آن وجود دارد؛ یعنی جایی که صخره‌ها کنده شده‌اند. شباهت ظاهری کران‌های کندوان به کندوی عسل باعث شده برخی، نام روستا را برگرفته از «کندوی عسل» بدانند.
• واژه کندوان صورت تغییریافته «کندیوان» یا «کندئوان» می‌باشد که از سه جزء «کندی» (خود)، «ائو» (خانه) و «ان» (پسوند مکان) تشکیل شده‌است. بر اساس این دیدگاه، معنای ضمنی نام روستا «خانه‌ای از خود» یا «خانه خودی» تعبیر می‌شود؛ که با سکونت خودساخته مردم در دل سنگ‌ها همخوانی دارد.
• نام کندوان می‌تواند با موقعیت جغرافیایی آن مرتبط باشد؛ به معنای قرارگیری روستا در مسیر طلوع خورشید.
• درگذشته به این روستا «کندجان» که به معنای محل حفظ جان است نیز گفته می‌شده است. علت این نامگذاری به دلیل کاربرد دفاعی آن در دوره‌های ناامنی تاریخ بوده‌است.

سبک معماری روستای کندوان

خانه‌های صخره‌ای روستا که در اصطلاح به آن کران یا قیه (به معنای صخره) می‌گویند؛ بیانگر سازگاری انسان با طبیعت است. بیشتر کران‌ها ۲ و ۴ طبقه می‌باشند. راه ارتباطی بین طبقات به وسیله پله‌های سنگی تراشیده‌شده، است. طبقه اول برای نگهداری دام و طبقات بالاتر برای سکونت طراحی شده‌اند. فضای داخلی خانه‌ها از بخش‌هایی مانند نشیمن، آشپزخانه کوچک، طاقچه‌ها و سکوهای خواب تشکیل شده‌است. مواد غذایی نیز در فضایی به نام «صندوق‌خانه» یا «گزنه» نگهداری می‌شود که کارکردی شبیه انبار دارد. ضخامت زیاد دیواره‌های سنگی باعث‌شده کران‌ها به صورت عایق حرارتی عمل کنند و در تابستان فضای داخلی خنک و در زمستان گرم‌تر از محیط بیرون می‌مانند.

نور خانه‌ها از طریق پنجره‌های کنده‌شده در سنگ و چراغ‌های سقفی تامین می‌شود. سیستم دفع فاضلاب یا آبریزگاه‌ها در فضایی جدا از خانه و به‌صورت دو طبقه ساخته‌شده‌اند و اغلب دو چاه دارند تا در صورت پر شدن یکی، دیگری مورد استفاده قرارگیرد.

جاذبه‌های گردشگری روستای کندوان

• خانه‌های کله قندی کندوان

این سکونتگاه صخره‌ای با خانه‌های کله قندی خود دارای ارزش ملی می‌باشد. نحوه ساخت و ساز، مصالح به کاررفته و چیدمان پلکانی واحدهای مسکونی، متناسب با شرایط اقلیمی محیط شکل گرفته‌اند. قرارگیری خانه‌ها در امتداد دره و در نزدیکی رودخانه باعث دسترسی به آب و تهویه طبیعی سکونتگاه‌های صخره‌ای شده‌است.

• طبیعت سرسبز سهند

دامنه کوه سهند که به عروس کوه‌های ایران شهرت دارد؛ در فصل بهار و تابستان به اوج طراوت و زیبایی خود می‌رسد. این مراتع سرسبز با گل‌های وحشی رنگارنگ چشم‌اندازی خاص برای عکاسان و طبیعت‌گردان فراهم کرده‌است.

• چشمه آب معدنی

آب این چشمه معدنی زلال، سبک و خوش‌طعم است و به دلیل ترکیبات معدنی خواص درمانی دارد. این چشمه در دره‌ای سرسبز و خوش‌آب‌وهوا قرار دارد و دسترسی آسان به آن باعث‌شده بازدیدکنندگان به راحتی به این منبع طبیعی دست پیدا کنند. آب چشمه از طریق شیرهای تعبیه‌شده در اختیار عموم قرار گرفته‌است. ترکیب خاک منطقه سبب کاهش آهک در آب شده و باعث پیشگیری و بهبود مشکلاتی مانند سنگ کلیه می‌شود.

• رودخانه کندوان

در بدو ورود به روستا صدای رودخانه توجه شما را به خود جلب می‌کند. این رودخانه در مجاورت روستا قراردارد و با چند دقیقه پیاده‌روی می‌توانید از طبیعت بکر و آرامش‌بخش آن لذت ببرید.

• مساجد کندوان

مسجد بزرگ: بزرگترین کران روستا را دارد و در ۴ طبقه صخره‌ای کنده شده‌است.

این مسجد دارای دو بخش زنانه و مردانه است. برای جلوگیری از ریزش سقف، ستونی در میان بخش مردانه گذاشته‌شده و نور طبیعی از پنجره کوچک جنوبی وارد مسجد می‌شود. دیوارهای داخلی با گچ سفید پوشیده‌شده و اطراف آن با شمع، چراغ و مهرهای تزئینی تزئین شده‌است.

مسجد کوچک: در نزدیکی حمام روستا، مسجد کوچک‌تری قرار دارد که مانند مسجد بزرگ، ستونی سنگی سقف آن را نگه می‌دارد. این مسجد و حمام کناری آن در حال حاضر متروکه هستند. در گذشته، این مسجد کوچک برای ادای نماز صبح استفاده می‌شد و تنها یک طبقه دارد.

جاذبه‌های گردشگری اطراف روستای کندوان

• باغات و مناطق ییلاقی

اطراف روستای کندوان به دلیل بارش برف و باران، به یکی از سرسبزترین مناطق ییلاقی شمال‌غرب ایران تبدیل شده‌است. این روستا با داشتن باغ‌های گسترده و طبیعتی سرسبز، محیطی مناسب برای گردشگران و مسافران فراهم کرده‌است. در میان این باغ‌ها، درختان میوه‌ای مانند بادام، گردو، سیب و نارون دیده‌می‌شود. در میان این ییلاقات، ییلاق زیبای ارشد چمن جایگاه ویژه‌ای دارد. این منطقه در دامنه‌های کوه سهند، در انتهای دره کندوان و در بخش بالادست رودخانه خروشان کندوان واقع شده‌است. ارشد چمن در فصل‌ بهار و تابستان با طبیعتی بکر، هوایی خنک و مناظری پانوراما، گردشگران داخلی و خارجی را به سوی خود جذب می‌کند.

• روستای حیله ور

روستای حیله ور در ۲ کیلومتری کندوان واقع شده‌است. حیله‌ ور در واقع سکونتگاهی دست‌کند در زیر زمین است؛ در گذشته ساکنان آن با مهارت و خلاقیت، خانه‌هایی کاربردی در دل خاک ایجاد کرده‌اند. این فضاهای زیرزمینی شامل بخش‌های متنوعی مانند مطبخ، اتاق‌های نشیمن، انبار، تنورخانه و حتی محل نگهداری دام بوده و نشان‌دهنده سبک زندگی سازگار با شرایط زمان خود است. گفته می‌شود این روستا در دوره هجوم مغول‌ها به تدریج متروک شده‌است.

امکانات رفاهی روستای کندوان

روستای کندوان با حفظ ماهیت تاریخی خود به امکانات رفاهی مجهز می‌باشد. خانه‌ها و کران‌های کندوان دارای آب لوله‌کشی بهداشتی و برق سراسری هستند. کندوان امکانات متنوعی برای گردشگران فراهم کرده تا تجربه بازدیدی لذت‌بخش و راحت داشته باشند.

• بوفه‌ها و رستوران‌های محلی؛
• سوپر مارکت و غرفه‌های سوغات؛
• سرویس بهداشتی عمومی؛
• آلاچیق؛
• درمانگاه و داروخانه.

اقامتگاه و رستوران در روستای کندوان

اقامت در روستای کندوان

گزینه‌های متعددی برای اقامت در روستای کندوان وجود دارد که گردشگران می‌توانند با توجه به سلیقه و بودجه خود آن را انتخاب کنند:

• کمپینگ؛
• اقامت در خانه‌های محلی روستا؛
• اقامتگاه‌ های بوم‌ گردی و سوئیت‌ها

رستوران

سوغات و غذای محلی در روستای کندوان

غذای محلی

غذاهای محلی کندوان سرشار از طعم‌های اصیل آذربایجانی است. از معروف‌ترین غذاهای این روستا می‌توان به کوفته تبریزی، دیزی محلی، کلانه، آش دوغ، آش ماست سرد، دیزی سنگی تبریز و داش کلم آشی اشاره کرد.

سوغات

سوغات روستای کندوان ترکیبی از محصولات طبیعی و صنایع دستی روستا می‌باشد. در میان خوراکی‌ها عسل کندوان جایگاه ویژه‌ای دارد. لبنیات سنتی مانند ماست، پنیر محلی و کره که با شیر تازه دام‌ها تهیه می‌شود طعمی اصیل دارند. آب معدنی، گردو، بادام، شیره انگور، لواشک‌های محلی و گیاهان دارویی که از کوهستان سهند بدست می‌آید به دلیل کیفیت و خواص درمانی مورد توجه گردشگران قرار گرفته‌است.

صنایع دستی کندوان که به دست زنان هنرمند روستا بافته می‌شوند از ارزش بالایی برخوردارند. گلیم، جاجیم، ورنی، روسری‌های کلاقه‌ای و پارچه‌های چاپ باتیک (نقش‌اندازی روی پارچه و ابریشم) از صنایع دستی شاخص این منطقه می‌باشند.

نکات ضرروری در سفر به روستای کندوان

• روستای کندوان به دلیل موقعیت کوهستانی، در بیشتر ماه‌های سال آب‌وهوایی سرد و مه‌آلود دارد، بنابراین انتخاب فصل مناسب برای سفر به این روستای صخره‌ای اهمیت ویژه‌ای دارد.
• قبل از شروع به سفر محل اقامت خود را رزرو کنید.
• در بازدید از روستا حتما لباس گرم، کفش مناسب، چراغ قوه و داروهای ضروری همراه خود داشته‌باشید.
• به فرهنگ، سبک زندگی و گویش مردم روستا احترام بگذارید.
• زباله‌های خود را در طبیعت رها نکنید.
• با خرید محصولات طبیعی و صنایع دستی کندوان از اقتصاد روستا حمایت کنید.

سوالات متداول